Jeżeli przed 1999r. korzystałeś z urlopu wychowawczego albo przerwałeś pracę, aby opiekować się dzieckiem, warto sprawdzić, czy ZUS prawidłowo uwzględnił te okresy przy obliczaniu kapitału początkowego.
Dlaczego? Przepisy dotyczące obliczania kapitału początkowego zmieniły się 1 maja 2015r. i to na korzyść osób, które przed 1 stycznia 1999r. sprawowały opiekę nad dziećmi.
W praktyce może to oznaczać wyższy kapitał początkowy, a w konsekwencji również wyższą emeryturę.
Co istotne, nie chodzi wyłącznie o osoby, które dopiero planują przejść na emeryturę. W określonych sytuacjach korzystniejsze zasady mogą mieć zastosowanie także do osób, które już od kilku czy kilkunastu lat pobierają świadczenie.
Urlop wychowawczy przed 1999 r. – jak ZUS traktował go wcześniej?
Przed reformą emerytalną, która weszła w życie 1 stycznia 1999r., okres urlopu wychowawczego był traktowany jako okres nieskładkowy. Miało to znaczenie przy ustalaniu kapitału początkowego, czyli odtworzonej wartości składek za okresy ubezpieczenia sprzed 1999 r.
Według wcześniejszych zasad za każdy rok okresu nieskładkowego ZUS przyjmował wskaźnik 0,7% podstawy wymiaru. W praktyce oznaczało to, że okres opieki nad dzieckiem był uwzględniany mniej korzystnie niż okres zatrudnienia, za który przysługiwał wskaźnik 1,3%. Przełomowa zmiana od 1 maja 2015 r. -1,3% zamiast 0,7%!
To właśnie ta zmiana jest najważniejsza w całej sprawie. Od 1 maja 2015r. obowiązują korzystniejsze zasady uwzględniania okresów opieki nad dzieckiem przy ustalaniu kapitału początkowego. Na podstawie art. 174 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresy opieki nad dzieckiem, o których mowa w art. 7 pkt 5 tej ustawy, uwzględnia się przy obliczaniu kapitału początkowego według wskaźnika 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok.
Kto powinien zainteresować się ponownym przeliczeniem emerytury?
Przede wszystkim osoby, które spełniają następujące warunki:
- korzystały z urlopu wychowawczego przed 1 stycznia 1999r.;
- miały ustalony kapitał początkowy;
- przeszły na emeryturę przed 1 maja 2015r.;
- przy ustalaniu kapitału początkowego okres opieki nad dzieckiem został uwzględniony według mniej korzystnego wskaźnika 0,7%;
- kapitał początkowy nie został później przeliczony z zastosowaniem korzystniejszego wskaźnika 1,3%.
Jeżeli należysz do tej grupy, warto dokładnie przeanalizować swoją dokumentację emerytalną.
Uwaga! Sam fakt korzystania z urlopu wychowawczego przed 1999r. nie oznacza automatycznie, że ZUS zaniżył emeryturę. Trzeba sprawdzić, jak konkretny okres został uwzględniony w decyzji dotyczącej kapitału początkowego i czy później dokonano jego przeliczenia.
Czy trzeba złożyć wniosek do ZUS?
To zależy od daty przyznania emerytury i dotychczasowego sposobu obliczenia kapitału początkowego.
- Emerytura przyznana przed 1 maja 2015r. – jeżeli urlop wychowawczy został uwzględniony według wskaźnika 0,7% i kapitał nie został później przeliczony, warto wystąpić o jego ponowne ustalenie.
- Emerytura przyznana po 30 kwietnia 2015r. – ZUS powinien już zastosować korzystniejsze zasady. Ponowne składanie wniosku tylko z tego powodu nie jest potrzebne, jeśli prawidłowe przeliczenie zostało już uwzględnione.
- Osoby, które dopiero będą przechodziły na emeryturę – ZUS powinien zastosować aktualne, korzystniejsze zasady przy ustalaniu kapitału początkowego.
Warto zwrócić uwagę na komunikat ZUS z 30 września 2026r., w którym Zakład wyraźnie wskazał, że nie każda osoba korzystająca przed 1999r. z urlopu wychowawczego musi składać wniosek o ponowne przeliczenie. Najpierw należy sprawdzić, czy korzystniejszy wskaźnik został już zastosowany.
ZUS umożliwia ponowne przeliczenie kapitału początkowego osobom, którym został on już wcześniej ustalony. Jest to możliwe m.in. wtedy, gdy pojawią się nowe dokumenty lub okaże się, że niektóre okresy nie zostały wcześniej uwzględnione.
Co ważne, z takiej możliwości mogą skorzystać nie tylko osoby planujące przejście na emeryturę, ale również te, które już pobierają świadczenie.
Jakie dokumenty mogą być potrzebne?
Jeżeli okres urlopu wychowawczego nie został prawidłowo uwzględniony, warto zgromadzić dokumentację potwierdzającą jego przebieg.
Przydatne mogą być:
- świadectwo pracy zawierające informację o urlopie wychowawczym;
- zaświadczenie od pracodawcy lub jego następcy prawnego;
- dokumentacja osobowa z archiwum zakładowego;
- akt urodzenia dziecka;
- dokumenty dotyczące zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia sprzed 1999r.;
- wcześniejsze decyzje ZUS dotyczące ustalenia kapitału początkowego i emerytury.
W przypadku braku dokumentacji pracodawcy warto sprawdzić, czy zachowała się ona w archiwum przechowującym dokumentację zlikwidowanego zakładu pracy.
Ile lat opieki nad dzieckiem ZUS uwzględnia przy obliczaniu emerytury?
Co do zasady ZUS uwzględnia okres opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia – maksymalnie 3 lata na każde dziecko i łącznie nie więcej niż 6 lat.
W przypadku dziecka wymagającego szczególnej opieki ze względu na stan zdrowia limit może wynosić dodatkowo do 3 lat na każde dziecko, z zachowaniem ustawowych warunków.
Jeśli podejrzewasz, że w Twoim kapitale początkowym pominięto urlop wychowawczy lub inny okres opieki nad dzieckiem, zapraszamy do weryfikacji Twojej sprawy. Sprawdzimy decyzję ZUS i ocenimy, czy istnieją podstawy do ponownego przeliczenia kapitału początkowego, a tym samym podwyższenia emerytury.
